Drupal 2010'a 7 sürümünün ilk alfasıyla hızlı bir giriş yaparken başarılarla dolu güzel bir yılı da geride bıraktı. 2009 boyunca Drupal dünyasında yaşanan gelişmeleri, kullanıma sunulan yeni eklenti ve temaları, yayınlanan yeni Drupal kitaplarını ve ilham verici örnek siteleri Drupal Günlükleri yazı serisiyle sizlere aktarmaya çalıştım. Serinin bu yazısında da, 2009 biterken ve 2010'un ilk haftalarında neler olduğuna şöyle bir göz gezdireceğiz.

Tüm bunlara geçmeden önce, bu yazıyı hazırlarken dikkatimi çeken iki konuya değinmek istiyorum. İlki, Drupal'in son dönemde, Beyaz Saray örneğinde olduğu gibi birçok devletin resmi sitelerinde tercih edilerek adından oldukça söz ettiriyor olması. Bu durum, özellikle güvenliğin ön planda olduğu sitelerde Drupal'in popülerliğini arttıracaktır. Gözlemlediğim diğer konu ise, Drupal eklentilerinin sayısının gün geçtikçe artması ve çeşitlenmesi. Son bir ayda, 150 civarı yeni eklenti biz Drupalcilerin kullanımına sunuldu. Her eklentiyle kazanılan yeni işlevler ve tabii ki Drupal 7'nin getirecekleri düşünüldüğünde, 2010'da biz Drupalcileri yine sonsuz site fikirleri bekliyor desek yanlış olmaz :)

Önemli gelişmeler

• Packt Publishing ödüllerinde Drupal bir kez daha tüm ödülleri topladı. Detaylar için tıklayın.
• 21-22 Kasım tarihlerinde Anadolu Üniversitesinde Drupal Eğitimi gerçekleştirildi. Detaylar için tıklayın.
• Drupal kurulum profillerinde heyecan verici bir gelişme sağlandı. Artık profilin gerektirdiği tüm harici eklentiler ve varsa tema, profil dosyası ve Drupal çekirdeği ile birlikte paketleniyor. Böylece kullanıcılar indirdikleri profilin gerektirdiği onlarca eklentiyi tek tek indirip kurma derdinden kurtuluyorlar. Tek bir paket ile Drupal, gerekli eklentiler ve tema birlikte sunuluyor. Kurulum profilleri sayfasını ziyaret etmek için tıklayın.
• Nisan ayında San Fransisco'da gerçekleştirilecek Drupalcon 2010 için biletler satışa çıktı; bilet fiyatları 195 dolardan başlıyor!
• Drupal 6.15 ve 5.21 yayınlandı.
• Drupal 7'nin ilk alpha sürümü 15 Ocak'ta yayınlandı. Drupal 7 ile birlikte gelen özellikler için tıklayın.
• Yine 15 Ocak'ta, Drupal 9. yaş gününü kutladı.

Yayınlanan Drupal kitapları ve eğitim vidyoları

• Drupal for Dummies (Lynn Beighley): Çok fazla teknik konulara değinmeden, bir Drupal sitesinin nasıl kurulacağını ve nasıl yönetiliceğini anlatan, giriş seviyesinde bir kitap.
• Drupal: Creating and Editing Custom Themes: Mevcut temaları düzenleme ve sıfırdan tema yapımı konularına değinen İngilizce anlatımlı vidyo serisi.
• Sams Teach Yourself Drupal in 24 Hours (Jesse Feiler): Drupal kurulumu gibi temel konuların yanı sıra, cck uygulamaları, resim desteği, taksonomi ile içerik sınıflandırma ve tetik-eylem konularına da değinen bir kitap.

Dikkat çeken yeni eklentiler

• Comment Driven : Düğüm özelliklerini yorumlar üzerinden değiştirme imkanı sunuyor. Değiştirilebilen özellikler arasında, başlık, gövde, yayınlama seçenekleri, taksonomi ve cck alanları sayılabilir.
• Choose Your Own Adventure : Yıllar önce okuduğum bazı macera kitaplarını anımsatan bu eklenti ile, kullanıcılarınızın tercihler yaparak ilerleyebileceği hikayeler oluşturabilirsiniz.
• ImageField Avatar : Kullanıcı profilleri için düğüm altyapısını kullanıyorsanız (ör: content profile), bu düğümlere filefield ile eklenen resimlerin kullanıcı resmi (avatar) olarak kullanılmasını sağlayabilirsiniz.
• Priorities : Belirli düğümler arasında, kullanıcıların tercihlerine göre önem sıralaması yapabilmenizi sağlıyor.
• Junk : Drupal'de bir içeriği gizlemek için iki seçeneğiniz vardır: yayından kaldırmak ve silmek. Eğer ikisinin ortasında bir çözüm elde etmek istiyorsanız, Junk eklentisi size istediğiniz çöp kutusunu sunuyor.
• Uniqueness : Eklenmeye çalışılan içerikle aynı ya da benzer içerikler olması durumunda kullanıcıyı uyaran faydalı bir araç.
• 3D Views Carousel : Resimlerinizi uçarak dönen bir slideshow şeklinde sunmanızı sağlayan bir Views plugin'i.
• Coda Slider : Küçük resimli navigasyon özelliğine de sahip bir resim slideshow eklentisi.
• Scrollable Content : İçeriklerinizi kayarak gösteren bir eklenti. İçerik içindeki resimleri otomatik olarak tanıyarak ya da CCK imagefield ile yüklediğiniz resimleri kullanarak oluşturduğu görseli bir blok halinde sunuyor.
• Node Update from Url : Var olan bir düğümdeki belli bir alanın değerini değiştirmek için tanımlayacağınız url'lerden erişilebilen özel formlar hazırlamanızı sağlar. Böylece kullanıcının düğümdeki bir değeri değiştirmek için düğüm yönetme yetkisine sahip olması gerekmez. Ayrıca Popups eklentisi ile birlikte kullanılarak değişikliklerin mevcut sayfa terkedilmeden açılır bir pencere üzerinden gerçekleştirilmesi ve sonrasında sayfadaki değerin sayfa tümden yenilenmeden güncelleştirilmesi mümkün olmakta.
• Modal Frame CCK Editor : Düğüm sayfasında cck alanlarına tıklanarak değişiklik yapılmasını sağlıyor.
• Comments in a View : Düğüm sayfalarındaki yorum gösteriminin yerine geçip, yorumları Views desteğiyle sunuyor. Böylece Views ile yapabildiğiniz sıralama-süzme gibi işlemleri sayfadaki yorumlar üzerinde de yapabiliyorsunuz.
• Quiz for register : Sitenize herkesin üye olmasını istemiyor fakat yapılan başvuruları da tek tek onaylamakla uğraşmak da istemiyorsanız bu eklenti işinizi oldukça kolaylaştırabilir. Quizreg sayesinde, sitenize üye olmak isteyen kullanıcıları çeşitli testlerden geçirebilirsiniz; böylece başarılı olan kullanıcılar sitenize üye olmaya hak kazanabilir.
• Node Repeat : Belirli tarih aralıklarıyla düğümlerin yeniden oluşturulmasını istiyorsanız bu eklenti size göre. Örneğin her hafta gerçekleştirilen bir etkinliği, takvime her hafta için tek tek girmek yerine Node repeat ile otomatik olarak oluşturulmasını sağlayabilirsiniz.
• CSV Table : .csv uzantılı veri dosyalarınızı yükleyip bir tablo formatında gösterebileceğiz bir CCK alanı sunuyor.
• Top Commentators : En fazla yorum yazan üyeleri listeleyen bir blok sunuyor.
• Rules executor : Bu dönemin en yaratıcı ve işlevsel eklentilerinden biri olduğunu düşündüğüm Rules executor, iki fantastik eklentiyi bir araya getiriyor: Views ve Rules. Hepimizin bildiği üzere, Views ile düğüm, yorum, kullanıcı vb. şeylerin listelerini oluşturabiliyor; Rules ile de sitede tanımladığımız bir koşul gerçekleştiğinde belirli işlemlerin otomatik olarak yapılmasını sağlayabiliyoruz. Rules executor ise, Rules eklentisinin Views ile oluşturulan listeler üstünde ve bizim tanımlayacağımız zaman aralıklarıya çalışmasını sağlıyor. Eklentinin kullanımına bir örnek verecek olursak; her gün, Views ile son iki haftada yorum yazılmamış konuların listesini çekip, Rules vasıtasıyla bu konuların kapatılmasını sağlayabiliyoruz.
• Button Field : Yine Rules eklentisine bağımlı olarak çalışan bir eklenti. Düğümlere bir düğme alanı ekleyebiliyor ve bu düğme tıklandığında daha önce Rules ile tanımladığınız bir eylemin çalıştırabilmesini sağlayabiliyorsunuz.
• Flag Terms : Flag eklentisi ile taksonomi terimlerinin de işaretlenmesini sağlıyor. Böylece, Views üzerinden, bir kullanıcının işaretlediği kategorilerin listesini elde etmek gibi uygulamalar artık mümkün.
• Block tab : İstediğiniz bir blok alanında yer alan blokları alt alta göstermek yerine sekmeler halinde gösteriyor.
• Webform Validation : Webform ile oluşturduğumu formlarda doğrulama yapabilmenizi sağlıyor. Örneğin bir alana girilen değerin istenen aralıkta olup olmadığını, karakter sayısını, ikinci bir alandaki değerle aynı olup olmadığını kontrol edebiliyorsunuz.
• Mail Comment : Benim çalıştığım şirkette şuanda olduğu gibi siteye erişiminiz engelleniyor fakat e-posta gönderip alabiliyorsanız; sitedeki konuların e-posta adresinize gönderilmesini ve cevapladığınız maillarında siteye yorum olarak kaydedilmesini sağlayan bu eklenti aradığınız arka kapı olabilir :)
• Easy View : Views ile daha basit bir arayüz üzerinden içerik listeleri oluşturmanızı ve bunları bir düğüme CCK alanı olarak eklemenizi sağlıyor. Listedeki öğeleri istediğiniz şekilde sıralayabilme ve JCarousel desteği gibi özellikleri mevcut.
• Drag'n'Drop Uploads : Bilgisayarınızdaki bir dosyayı sürükle-bırak yöntemiyle bir düğüme eklemenizi sağlıyor.
• Views Crosstab : Views ile oluşturduğunuz listelerde satır ve sütunlara göre gruplama yaparak tablolar oluşturmanızı sağlıyor. Örnek kullanım için eklenti tanıtım sayfasındaki resimleri inceleyebilirsiniz.
• Filefield Stats : Filefield ile eklenen dosyalar için indirme istatistikleri tutuyor.

Dikkat çeken yeni temalar

• Brooklyn : Sabit genişlikli, 2 sütunlu, blog sitesine uygun bir Zen alt teması.
• Marketstate : Açık renkli ve temiz tasarımlı bir tema.
• Sonbol : Modern ve temiz görünümlü şık bir tema.
• mpFREE : Farklı blok alanları içeren güzel bir tema.
• Recycled : Superfish menüsü, çoklu blok alanları ve jquert ipuçlarıyla güzel bir tema.
• Cleanfolio : Kahverengi-sarı tonlarında sade bir sade bir tema.
• Insanitarium : Mavi ve beyazın güzel bir şekilde kullanıldığı, iki sütunlu, 5 blok bölgesi olan ve Jquery superfish açılır menüsü bulunan ferah bir tema.
• Sandium : 12 blok alanı ve query superfish açılır menüsü bulunan hoş bir tema.
• A Sync Template : Farklı blok alanları sunan mavi-turuncu renklerde temiz bir tema.
• Cleanr : Şık bir yönetici teması.

Drupal tabanlı başarılı siteler

• Beyaz Saray: ABD hükümetinin tepesindeki Beyaz Saray'a ait whitehouse.gov sitesi, Drupal ile yeniden tasarlandı.
• Belçika Krallık Sitesi: Obama'dan sonra, Belçika Kralı 2. Albert da Drupal'i tercih etti :)
• queenrania.jo: Ürdün Kraliçesi Rania, halkıyla Drupal tabanlı bu sitede buluşuyor. Haber detayı için bkz. ntvmsnbc
• Jamaika Başbakanlığı: Jamaika başbakanlığı resmi sitesi de Drupal tabanlı.
• Intel Uygulama Geliştiricileri Portalı: Intel atom işlemcisini kullanıldığı netbook ve akıllı telefonlara yazılım geliştirmek ve satmak isteyen geliştiriciler için Intel tarafından sunulan platform.
• Symbian.org: Nokia, Sony Ericsson, Motorola gibi devler tarafından kurulan ve cep telefonlarında kullanılan Symbian işletim sistemini geliştiren Symbian Foundation'ın resmi sitesi.
• Nvidia: Nvidia'nın yeni geliştirdiği Tegra 2 çipseti için yayına aldığı geliştirici ağı.
• EricClapton.com: Ünlü şarkıcı Eric Clapton'ın Drupal tabanlı resmi sitesi.
• BBC Dergileri: BBC'nin yayınlandığı müzik, bilim, tarih vb. konulu dergilere ait internet sitelerinde de Drupal kullanılıyor: BBC Focus Magazine, BBC Music Magazine, BBC Country File Magazine, BBC History Magazine, BBC Homes and Antiques.
• Grammy Ödülleri: Emmy ödüllerinden sonra, müzik sektöründeki en iyilerin ödüllerindirildiği Grammy sitesi de Drupal'den güç alıyor.
• France24: France 24, üç dilde yayın yapan uluslararası bir haber kanalının sitesi. Yayına başladığında Java tabanlı bir CMS olan Magnolia üzerine kurulan bu haber sitesi, 2008'de Drupal'e geçmişti. Geçtiğimiz aylarda ise site sürümü Drupal 6'ya yükseltildi. Sitenin aylık tekil ziyaretçi sayısı 5 milyonlara dayanıyor. Sitenin hazırlanışı ile ilgili İngilizce bilgi için tıklayın.
• Forbes Rusya: İş dünyasının nabzını tutan ünlü Forbes dergisinin Rusça yayın yapan sitesi.
• Fujifilm: Fujifilm'in finepix fotoğraf makinesi sahipleri için yayınladığı, fotoğraf ve bilgi paylaşımı yapılabilen bir topluluk sitesi.
• VT4: Flemenkçe yayın yapan VT4 televizyon kanalının internet sitesi.
• Concern Fast: Açlığa karşı mücadele eden bir yardım organizasyonunun kampanya sitesi. Sitenin hazırlanışı ile ilgili İngilizce bilgi için tıklayın.
• Opensource.com: Bilgi teknolojilerindeki açık kaynak konseptinin, eğitim, hukuk, yaşam, devlet yönetimi ve iş hayatı gibi farklı alanlara uygulanmasına yönelik araştırma ve tartışmalara ev sahipliği yapıyor.
• Open Magazine: Hindistanda yayınlanan bir dergiye ait olan bu internet sitesi, iyi bir tasarımcının Drupal ile neler yapabileceğinin en başarılı örneklerinden birisi. Sitenin hazırlanışı ile ilgili İngilizce bilgi için tıklayın.
• Berliner.de: Yerel sosyal ağ sitelerinin ddo'da tartışılmaya başladığı bir dönemde, bu alanda ilham verici güzel bir site örneği. Site Berlinliler ve Berlin aşıkları için sanal bir buluşma noktası sunuyor. Sitenin hazırlanışı ile ilgili İngilizce bilgi için tıklayın.
• CrowdedText.com: Bu site ilginç bir konsepte ev sahipliği yapıyor. Siteleri, dergileri, vb. yazılı ortamları için içeriğe ihtiyacı kişiler bir para ödülü belirleyip yarışma başlatıyor; katılmak isteyen yazarlar ise istenen özelliklere sahip içeriklerini yazıp gönderiyorlar. En beğenilen içeriğin sahibi para ödülünü kazanıyor. Sitenin hazırlanışı ile ilgili İngilizce bilgi için tıklayın.
• Galler Ulusal Tiyatrosu: JQuery'den de yararlanılarak hazırlanan yaratıcı tasarımlı bir site. Hazırlanışı hakkında detaylı İngilizce bilgiyi burada bulabilirsiniz.

Her ne kadar uzun bir liste olsa da elbette gözümden kaçan konular, eklentiler, vb. olmuştur. Geçen dönemde sizin dikkatinizi çeken noktalar var mıydı? Peki ya 2010'da Drupal ile ilgili umutlarınız, hayalleriniz, düşünceleriniz, yeni projeleriniz neler?